Przelicznik miar, walut i dat
Jednostki z Królestwa i guberni, rubel z wieku pary oraz data ze starego i nowego stylu, hebrajska, republikańska — to, co stoi w metryce, nie zawsze jest datą z kalendarza ściennego.
W guberni kaliskiej urzędnicy liczyli wiorstami i arszynami. W dokumentach ziemskich Królestwa częściej wraca łokieć i pręt nowopolski z 1819.
Wiorsta i arszyn
1 wiorsta = 500 sążni rosyjskich = 1 066,8 m. 1 arszyn = 16 werszków = 0,7112 m. To miary, którymi opisano gubernię (9 994,1 wiorst² w haśle encyklopedii).
Stopa nowopolska 0,288 m
Reforma 1819 w Królestwie: 1 stopa = 0,288 m, 1 łokieć = 2 stopy = 0,576 m, 1 pręt = 7,5 łokcia = 4,32 m. Cal nowopolski to 24 mm, nie cal angielski.
Dwie mile
Dawna mila z pierwszego kalkulatora (7 467,6 m) zostaje jako „mila dawna”. Mila nowopolska to 8 staj = 8 534,4 m. W źródłach bywa też 8 634 m — wtedy autor liczył inną stają.
Funt polski i funt rosyjski to nie to samo. W spisach zboża i cukru z guberni częściej stoi pud.
Pud
1 pud = 40 funtów rosyjskich = 16,3805 kg. Berkowiec = 10 pudów. Typowa jednostka handlu zbożem i solą w zaborze rosyjskim.
Funt i łut
Funt polski w starym kalkulatorze = 0,405 kg; 1 łut = 1/32 funta. Funt rosyjski jest cięższy: 409,512 g.
Centnar
Cetnar „okrągły” to 100 funtów polskich (40,5 kg). Centnar warszawski bywał liczony jako 160 funtów (64,8 kg) — stąd dwa wiersze.
Korzec i garniec z reformy 1819 są „metryczne”: garniec = 4 litry, korzec = 32 garnce. Wiadro to już miara rosyjska.
Korzec nowopolski
Od 1819: 1 korzec = 4 ćwierci = 32 garnce = 128 kwart = 128 litrów. Łaszt zboża = 30 korcy = 3 840 l — tak w haśle „Dawne miary” na stronie.
Wiadro i czetwierik
Rosyjskie wiadro (ведро) = 12,299 l; beczka = 40 wiader; czetwierik (четверик) = 8 garncy rosyjskich ≈ 26,24 l. W metrykach zbożowych guberni bywa czetwierik, nie korzec.
Mórg i włóka opisują folwark. Dziesięcina i wiorsta² — mapy i spisy gubernialne. Encyklopedia podaje obszar guberni w wiorstach i kilometrach naraz.
Mórg nowopolski
1 mórg = 300 × 30 prętów kwadratowych miary 1819 ≈ 5 598,7 m² ≈ 0,5598 ha. 1 włóka = 30 mórgów = 16,796 ha.
Dziesięcina
Казённая десятина = 2 400 sążni² ≈ 1,0925 ha. Wiorsta kwadratowa = 1 066,8 m × 1 066,8 m ≈ 113,8 ha. 9 994,1 wiorst² ≈ 11 375 km² — zgadza się z hasłem guberni.
Domyślnie 1 rubel z 1880 ≈ 50,00 zł z 2015 (parytet złota / siła nabywcza — wartość z Ustawień). Po 1841 w Królestwie 1 rubel srebrny = 6⅔ złotego polskiego = 100 kopiejek.
Rubel 1880 ↔ złoty 2015
Kursy historyczne 1658–2015
Ta sama seria co w starym kalkulatorze: Rodney Edvinsson, historicalstatistics.org. Kwota w walucie roku A ma w roku B siłę nabywczą drugiej waluty według wspólnego mianownika (złoto / srebro / indeks).
Dane kursów: Rodney Edvinsson, Uniwersytet Sztokholmski / Swedish Collegium for Advanced Study. Szereg kończy się na 2015.
Jedna data, kilka zapisów. W Kaliskiem obok siebie stoją: gregoriański (kościół katolicki, życie codzienne), juliański (kancelaria rosyjska, Cerkiew), hebrajski (metryki żydowskie Kalisza, Koła, Łęczycy, Sieradza), a w epoce Księstwa Warszawskiego bywa jeszcze kalendarz republikański. Dzień żydowski i muzułmański zaczyna się o zachodzie słońca — data cywilna może więc „przeskoczyć” wieczorem.
Z zapisu cywilnego
Z metryki hebrajskiej
Gotowe przykłady
Czego tu nie ma (świadomie)
Chiński, majański, koptyjski, etiopski i perski nic nie wnoszą do guberni kaliskiej. Kalendarz szwedzki (1700–1712) też nie. Hidżra jest tablicowa — w Kaliskiem muzułmanów prawie nie było; zostaje na dokumenty tatarskie z Korony i Litwy oraz jako ciekawostka.
Hebrajski w metryce
Gminy żydowskie Kalisza, Koła, Konina, Łęczycy, Sieradza, Turku i Wielunia datowały ketuby, rozwody i część wpisów rokiem od Stworzenia. 16 VIII 1800 n.st. = 25 aw 5560. Dzień zaczyna się wieczorem — akt spisany „po szabasie” to już następna data cywilna.
Stary i nowy styl
W XIX w. juliański jest o 12 dni wstecz, od 1 III 1900 o 13. Kościół katolicki i życie codzienne Królestwa — gregoriański; urząd gubernialny, wojsko, Cerkiew — juliański. 16 VIII 1800 n.st. = 4 VIII 1800 st.st.; „16 VIII 1800 st.st.” = 28 VIII n.st.
Wielkanoc dwa razy
Katolicka liczona z gregoriańskiego computus, prawosławna z juliańskiego. W 1800: katolicka 13 IV, prawosławna 20 IV n.st. (8 IV st.st.). Dokument „we wtorek po Wielkiejnocy” bez wyznania jest dwuznaczny.
Republikański i Księstwo
Oficjalnie we Francji 22 IX 1792 – 1 I 1806. W Księstwie Warszawskim urząd szedł już gregoriańskim, ale rozkazy i gazety francuskie bywają z vendémiaire’em. 16 VIII 1800 = 28 messidora VIII.
Od stworzenia świata
Era bizantyńska (1 IX, +5508 / +5509) stoi w starszych aktach ruskich i cerkiewnych. Piotr I od 1 I 1700 kazał pisać „od Narodzenia”; Cerkiew czasem zostawiała starą erę.